ابوالقاسم شاكر

78

تاريخ تشيع در ايران (فارسى)

حوزهء حديثى قم با داشتن ويژگيهايى خود ، از ديگر حوزه‌هاى شيعى چون كوفه و بغداد و رى ، متمايز است . اهتمام شديد بر حفظ و سلامت احاديث از آسيب خلط با احاديث ضعيف و غلوّآميز ، مقابله با غاليان ناقلان اين گونه احاديث ، گرايش به اخباريگرى و پرهيز از دخالت مستقيم عقل در نقّادى و فهم شريعت و تكيهء ويژه بر متون دينى ، از ويژگيهاى حوزهء قم بوده است . اين حوزهء شيعى در قرن سوم و اوايل قرن چهارم ، داراى سيطرهء علمى مهمى در حوزهء جهان تشيّع بوده ، « 1 » به نحوى كه حسين بن روح نوبختى ( سومين نايب حضرت حجّت ( ع ) ) ، كتابِ « التأديب » ، را نزد محدّثان قم ارسال مىدارد و از آنان مىخواهد كه نظر خود را دربارهء احاديث آن كتاب ، اظهار دارند و آنان نيز پس از بررسى اين كتاب ، همهء آن را به جز يك مورد ، تأييد مىكنند . « 2 » 3 . تأثير تشيع قم بر ساير مناطق با توجه به وجود علماى بزرگ شهر قم ، به خوبى مىتوان حدس زد كه تشيع از اين منطقه به ساير شهرها سرايت كرده است . آوه يا آبه يكى از شهرهاى بين قم و ساوه ، گرايش شيعى شديد داشته است . هجرت برخى از سادات قم به آن شهر نيز دليل بر شيعه بودن آنها بوده است . كاشان يكى ديگر از شهرهاى اطراف قم است كه عملًا تابع شهر قم بوده است . قزوينى در باره آن مىنويسد : « اهالى آن ، شيعه غالى امامى هستند و سپس اشاره به سنت مرسوم در اين شهر در مورد انتظار حضرت مهدى ( عج ) مىكند . همچنين ماهاباد يكى از قريه‌هاى بزرگ اطراف كاشان ، شيعه اماميه بوده‌اند . اهالى فراهان يكى ديگر از مناطق اطراف قم ، شيعه اماميه بوده‌اند . تفرش يا طبرس از مناطق شيعه نشين اطراف قم قلمداد شده است و گفته شده عمده ساكنان آن سادات حسينىاند . عمده شيعيان مناطق جبال ( قصر شيرين و همدان تا رى ) تأثيرپذيرى از قم داشته‌اند . « 3 » همچنين تشيّع از قم به سرعت به روستاهاى اطراف آن رفته ، مردم آن اطراف ، مذهب تشيّع را پذيرفته بودند . « 4 »

--> ( 1 ) همان ( 2 ) ابى جعفر محمدبن الحسن الطوسى كتاب الغيبه ص 240 . ( 3 ) تاريخ تشيع در ايران ج 1 ص 125 218 و س 240 . ( 4 ) همان